Skolioza u dzieci: kiedy działać i jak pomaga chiropraktyka

Jak rozpoznać skoliozę u dziecka

Rodzice widzą pierwsze objawy wcześniej niż lekarz, bo widzą dziecko codziennie. Warto raz na miesiąc obejrzeć je od tyłu, w samej bieliźnie, stojące swobodnie:

• jeden bark wyżej niż drugi,
• jedna łopatka bardziej odstająca,
• asymetria talii: jedna strona wcięta, druga prosta,
• biodro odstające na bok,
• w skłonie do przodu jedna strona pleców wyżej (test Adamsa),
• trudność w spontanicznym wyprostowaniu się na polecenie.

Każdy z tych objawów to powód do badania. Wiek największego ryzyka to skok wzrostowy: 10 do 14 lat u dziewcząt, 12 do 16 u chłopców. Wtedy skrzywienie może pogłębić się o kilka stopni w ciągu miesięcy.

Skąd bierze się skolioza

Teorii jest kilka: dziedziczna, adaptacyjna po urazie fizycznym (poród, wypadek) lub psychicznym, neurologiczna z zaburzeń napięcia mięśni przykręgosłupowych. Około 80% skolioz u dzieci to skoliozy idiopatyczne, czyli bez uchwytnej przyczyny.

Obserwacje kliniczne pozwalają jednak postawić hipotezę, którą potwierdza praktyka: punktem wyjścia wielu skolioz jest zaburzenie funkcji stawu krzyżowo-biodrowego albo biodrowego w okresie niemowlęcym i wczesnodziecięcym. Skośna miednica daje względną nierówność kończyn i nierównowagę mięśni obręczy biodrowej. W okresie wzrostu powstaje krzywizna pierwotna w odcinku lędźwiowym, a potem kompensacyjne skrzywienie w odcinku piersiowym, bo mózg za wszelką cenę utrzymuje głowę w poziomie.

Z tego wynika praktyczny wniosek: skoliozę koryguje się od miednicy, nie od pleców. Mechanizm u dorosłych: skolioza.

Dlaczego liczy się czas

Kręgosłup dziecka jest plastyczny. Kości rosną, więzadła są elastyczne, wzorce ruchowe dopiero się utrwalają. Korekcja ustawienia miednicy i odblokowanie segmentów na tym etapie pozwalają ciału dorosnąć do prawidłowej osi. U dorosłego ta sama terapia zmniejsza ból i poprawia stabilność, ale nie odwróci utrwalonego skrzywienia.

Można zaryzykować twierdzenie, że terapia skolioz zamiast ich zapobiegania jest porażką, podobnie jak przed laty w przypadku dysplazji stawu biodrowego u niemowląt, gdzie wprowadzenie badań przesiewowych niemal wyeliminowało późne operacje. Ze skoliozą mogłoby być tak samo.

Jak wygląda badanie chiropraktyczne dziecka

Chiropraktyk analizuje cały układ ruchu i rozkład napięć, który często ma źródło głębiej niż w kręgosłupie: w miednicy, w stawach biodrowych, w napięciach powięziowych, w układzie czaszkowo-krzyżowym. Badanie obejmuje:

• postawę stojącą i test Adamsa,
• ustawienie miednicy i długość kończyn,
• ruchomość stawów krzyżowo-biodrowych i biodrowych,
• rotację kręgów i napięcie mięśni przykręgosłupowych,
• symetrię kości czaszki.

Przy podejrzeniu skoliozy strukturalnej kieruję na RTG kręgosłupa w projekcji przednio-tylnej i bocznej, żeby zmierzyć kąt skrzywienia i wykluczyć wady kośćca.

Jak wygląda terapia

U dzieci stosuję wyłącznie metodę McTimoney-Corleya: miękkie mobilizacje opuszkami palców, bez trzasków, bez impulsów, bez bólu. Terapia zaczyna się od równoważenia miednicy serią kołysań i rotacji, potem przechodzi na kręgosłup, czaszkę i kończyny. Dziecko leży, jest bierne i zwykle odczuwa zabieg jako przyjemny.

Do tego proste ćwiczenia pionizacyjne do wykonywania w domu dwa razy dziennie, zalecenia dotyczące tornistra, biurka i czasu przed ekranem oraz godzina aktywnego ruchu dziennie, bo rosnący organizm tego potrzebuje.

Kontrola co trzy do sześciu miesięcy w okresie wzrostu, żeby wychwycić progresję.

Kiedy potrzebny jest ortopeda

Chiropraktyka nie zastępuje ortopedy przy skoliozie. Konsultacja ortopedyczna jest konieczna, gdy:

• kąt skrzywienia w RTG przekracza 20 do 25 stopni,
• skrzywienie postępuje mimo terapii,
• towarzyszą mu objawy neurologiczne,
• podejrzewa się wadę wrodzoną kręgów.

W tych przypadkach chiropraktyka bywa uzupełnieniem opieki ortopedycznej, nie jego zamiennikiem. Mayo Clinic wskazuje, że postępowanie nieoperacyjne jest skuteczne u większości dzieci ze skoliozą łagodną i umiarkowaną.

Profilaktyka dla każdego dziecka

• badanie postawy co sześć miesięcy w okresie wzrostu, u chiropraktyka, fizjoterapeuty albo w bilansie u pediatry,
• godzina ruchu dziennie, najlepiej różnorodnego,
• tornister na obu ramionach, waga do 10% masy ciała,
• biurko i krzesło dopasowane do wzrostu,
• ekran na wysokości oczu, limit czasu,
• sen na średnio twardym materacu.

Podsumowanie

Skolioza u dziecka wykryta wcześnie to kilka miesięcy delikatnej terapii i ćwiczeń. Wykryta późno to gorset albo operacja. Rodzice widzą pierwsze objawy pierwsi: nierówne barki, odstającą łopatkę, asymetrię talii. Jeśli coś z tej listy zauważasz, umów badanie. Zdrowy kręgosłup w dzieciństwie to fundament na całe życie.

Centrum Trzy Diamenty, Przemysław Rybczyński, dyplomowany terapeuta chiropraktyki McTimoney-Corleya ul. Nagietkowa 33, Poznań, tel. 606 998 116

Opracowano z wykorzystaniem materiałów Stowarzyszenia Chiropraktycy Polscy.

Źródła i literatura

• Negrini S, Donzelli S, Aulisa AG i in. 2016 SOSORT guidelines: orthopaedic and rehabilitation treatment of idiopathic scoliosis during growth. Scoliosis Spinal Disord, 2018.
• Weinstein SL, Dolan LA, Cheng JC i in. Adolescent idiopathic scoliosis. Lancet, 2008.
• Gámiz-Bermúdez F, Obrero-Gaitán E, Zagalaz-Anula N i in. Corrective exercise-based therapy for adolescent idiopathic scoliosis: Systematic review and meta-analysis. Clin Rehabil, 2022.